Dziś w medycynie estetycznej pojawiają się nie tylko nowe substancje, ale też zmieniają się techniki pracy z tymi dobrze znanymi, np. z toksyną botulinową. Jak dopasować do nich działania w gabinecie kosmetologicznym? 

Rozwój technologii i zaawansowanych procedur kosmetologicznych sprawił, że współczesna terapia rzadko ogranicza się do jednego zabiegu. Starzenie się twarzy obejmuje jednocześnie aktywność mięśni, jakość skóry, tkankę tłuszczową, podporę kostną, naczynia i pigmentację. Żadna procedura nie działa jednakowo na wszystkie te obszary. Dlatego przed wyborem zabiegu trzeba określić, co rzeczywiście wymaga poprawy i od czego rozpocząć terapię.

Baby botox i mezobotoks – podobne nazwy, odmienne cele

Termin baby botox nie został dotąd jednoznacznie zdefiniowany w literaturze. Zdarza się nawet, że jest używany zamiennie z nazwami mezobotoks lub microbotox, choć w praktyce klinicznej najczęściej opisuje inną technikę. Baby botox polega na zastosowaniu mniejszych dawek toksyny niż w klasycznej neuromodulacji. Preparat przygotowuje się standardowo i podaje w precyzyjnie wybranych punktach mięśniowych. Celem jest ograniczenie nadmiernej aktywności mięśni przy zachowaniu możliwie naturalnej ruchomości czoła, brwi lub okolicy oka.

Z kolei w mezobotoksie toksynę podaje się powierzchownie, w postaci licznych śródskórnych iniekcji na większym obszarze. Zabieg nie jest ukierunkowany na wyraźne osłabienie jednego mięśnia. Jego celem może być subtelne wygładzenie drobnych zmarszczek oraz zmniejszenie wydzielania sebum i widoczności ujść gruczołów łojowych.

Wybór rodzaju terapii

Z moich obserwacji wynika, że po baby botox często sięga się u młodszych pacjentek z pierwszymi zmarszczkami mimicznymi oraz u osób rozpoczynających terapię toksyną. Mniejsza dawka pozwala działać zachowawczo, zwłaszcza gdy nie znamy jeszcze reakcji mięśni lub pacjentce zależy na zachowaniu mimiki. Przy bardzo silnej aktywności mięśniowej efekt może być jednak zbyt słaby albo krótkotrwały.

Mezobotoks można rozważyć, gdy problem obejmuje większy obszar skóry i dotyczy drobnych zmarszczek, nasilonego wydzielania sebum, widocznych porów lub nierównej tekstury cery. Dla kosmetologa sygnałem do skierowania na konsultację lekarską może być brak widocznych efektów w powyższych problemach, mimo prawidłowo dobranej pielęgnacji i zabiegów. Nie oznacza to jednak, że mezobotoks powinien być kolejnym etapem każdej takiej terapii. Jest metodą uzupełniającą o ograniczonej i niejednorodnej podstawie naukowej[1, 2].

Na co powinien uważać kosmetolog

Pacjent po baby botoksie lub mezobotoksie może stosunkowo szybko pojawić się w gabinecie kosmetologicznym. Ryzyko nie zależy wyłącznie od czasu, który upłynął od podania toksyny, lecz także od głębokości jej podania oraz mechanizmu kolejnego zabiegu. Przy planowaniu terapii ważniejsze od samej nazwy procedury z toksyną jest realne miejsce podania preparatu.

W baby botoksie działa ona głównie w mięśniu, natomiast w mezobotoksie mikrodepozyty znajdują się śródskórnie, bliżej warstw objętych działaniem części procedur kosmetologicznych. Większość danych o terapiach łączonych dotyczy klasycznej neuromodulacji, dlatego nie można ich automatycznie przenosić na mezobotoks.

Nie istnieje również uniwersalna zasada, zgodnie z którą każdy zabieg staje się bezpieczny dokładnie po 14 dniach. Konsensus dotyczący terapii łączonych zaleca odstęp 1-2 tygodni, aby reakcje miejscowe zdążyły ustąpić i można było ocenić efekt pierwszego zabiegu. Jest to zalecenie ostrożnościowe, a nie potwierdzona dla każdej technologii granica[3].

Techniki manualne a botoks

Nie ma dowodów, że masaże twarzy, w tym kobido, wykonywane po rozwinięciu efektu skracają działanie toksyny, dlatego nie ma podstaw do rezygnacji z terapii manualnych przez cały okres działania Baby Botoksu. Nie ustalono jednak optymalnego terminu powrotu do stosowania intensywnych technik manualnych.  Silny ucisk, pracę powięziową oraz masaż transbukkalny i narzędziowy warto odroczyć do czasu ustąpienia reakcji miejscowej oraz oceny efektu, najczęściej podczas kontroli około dwóch tygodni po zabiegu.

Przy mezobotoksie ostrożność powinna być większa – liczne depozyty toksyny znajdują się śródskórnie, czyli w skórze, która podczas intensywnego masażu jest uciskana, rozciągana i przesuwana. We wczesnym okresie może to nasilać obrzęk, tkliwość i podrażnienie świeżo nakłutej skóry, a teoretycznie również wpływać na rozmieszczenie preparatu przed pełnym rozwinięciem efektu. Jest to zalecenie zachowawcze. Nie wykazano takiego wpływu, ale nie przeprowadzono też badań pozwalających go wykluczyć.

Peelingi i zabiegi złuszczające

Powierzchowny peeling działa głównie w naskórku, a toksyna podana w baby botoksie w mięśniu. Po wygojeniu wkłuć trudno więc wskazać sposób, w jaki łagodne złuszczanie mogłoby osłabić jej działanie. Po mezobotoksie ostrożność powinna być większa, ponieważ peeling średniogłęboki może sięgać skóry właściwej. Nie wykazano, że kwasy neutralizują toksynę, jednak zbyt wczesne złuszczanie może nasilić rumień, obrzęk i podrażnienie. Dlatego peeling najlepiej wykonać przed mezobotoksem. Po zabiegu powierzchowne złuszczanie można rozważyć po 7-14 dniach, a średniogłębokie po około 4 tygodniach. Są to zalecenia ostrożnościowe.

Mikronakłuwanie i RF mikroigłowa

Mikronakłuwanie narusza skórę właściwą, a radiofrekwencja mikroigłowa dodatkowo dostarcza do niej energię cieplną. Po mezobotoksie wymagają więc większej ostrożności niż po baby botoksie.

W badaniu toksyna podana bezpośrednio po radiofrekwencji działa słabiej niż po zachowaniu odstępu, co sugeruje, że energia cieplna może przejściowo wpływać na aktywność preparatu. Badanie oceniało jednak kolejność „RF przed toksyną”, nie określa więc bezpiecznego terminu radiofrekwencji po mezobotoksie.

Najpierw warto wykonać RF lub mikronakłuwanie, a toksynę podać dopiero po wygojeniu skóry. Jeżeli mezobotoks wykonano wcześniej, kolejną procedurę warto odroczyć do rozwinięcia efektu, czyli około 4 tygodni[5].

Lasery, IPL i inne urządzenia energetyczne

W klasycznej neuromodulacji wybrane lasery, IPL i radiofrekwencję łączono z toksyną nawet podczas jednej wizyty bez wyraźnego wzrostu liczby powikłań ani osłabienia efektu. Urządzenia stosowano jednak przed iniekcją, aby później nie ogrzewać ani nie uciskać leczonej tkanki. Wyników tych nie należy automatycznie odnosić do mezobotoksu, ponieważ większość protokołów dotyczyła podania domięśniowego[6].

Przy mezobotoksie kluczowa jest głębokość, na której urządzenie dostarcza energię. W niewielkim badaniu mikroskupione ultradźwięki na głębokości 1,5 mm osłabiały efekt śródskórnej toksyny zarówno bezpośrednio po zabiegu, jak i po 7 oraz 14 dniach. Wyniku nie można uogólnić na wszystkie urządzenia HIFU i ich parametry, ale wskazuje on, że energia działająca na tej samej głębokości co podana toksyna może osłabić efekt zabiegu.

Dlatego MFU/HIFU i intensywne procedury termiczne najlepiej wykonywać przed mezobotoksem. Po podaniu toksyny autorzy zalecają co najmniej dwutygodniową przerwę, choć osłabienie efektu obserwowano również przy MFU wykonanym po więcej niż 14 dniach. Optymalnego odstępu nie udało się więc ustalić[7].

Lasery ablacyjne i frakcyjne dodatkowo powodują kontrolowane uszkodzenie skóry, obrzęk oraz stan zapalny. W tej sytuacji bezpieczniejsza kolejność to najpierw laser, a mezobotoks dopiero po zakończeniu gojenia. Jeśli kolejność byłaby odwrotna, zabieg energetyczny warto odroczyć do pełnego wygojenia skóry i rozwinięcia efektu toksyny. Nie istnieje jednak jeden potwierdzony odstęp właściwy dla wszystkich urządzeń, głębokości i parametrów.

Wypełniacze, biostymulatory i inne iniekcje

Klasyczną toksynę można łączyć z wypełniaczami podczas jednej wizyty jeżeli zabiegi są częścią planu. Rozdzielenie ich o tydzień–dwa ułatwia jednak ocenę efektu i przypisanie ewentualnego działania niepożądanego do konkretnej interwencji[3].

Po mezobotoksie większe znaczenie ma ponowne nakłuwanie tego samego obszaru, nakładanie się obrzęku i trudność interpretacji wyniku. Jeżeli zabiegi dotyczą tej samej okolicy, najbezpieczniej wykonać mezoterapię, biostymulator lub wypełniacz przed mezobotoksem albo zaplanować oba zabiegi wspólnie. Gdy mezobotoks wykonano wcześniej, kolejną procedurę iniekcyjną warto odroczyć do rozwinięcia się pełnego efektu, zwykle o 2-4 tygodnie. Odstęp ten ułatwia ocenę i nie wynika z udowodnionej reakcji między preparatami.

Pielęgnacja domowa

Bezpośrednio po mezobotoksie właściwa jest łagodna pielęgnacja, która nie nasila podrażnienia świeżo nakłutej skóry. Silne kwasy, retinoidy i intensywne złuszczanie należy odłożyć do ustąpienia pieczenia i zaczerwienienia. Wynika to ze stanu bariery, a nie z interakcji kosmetyków z toksyną. Po baby botoksie podobna ostrożność ma znaczenie głównie do czasu wygojenia pojedynczych miejsc wkłucia.

Mezobotoks jako element planu

W przypadku baby botoksu wiele decyzji można oprzeć na badaniach i konsensusach dotyczących klasycznej neuromodulacji. Mezobotoks, chociaż stosowany od początku XXI wieku, po ponad dwóch dekadach pozostaje słabiej przebadany. Brakuje zwłaszcza danych określających bezpieczne odstępy między śródskórną toksyną a masażem, peelingami, mikronakłuwaniem lub procedurami energetycznymi.

Brak konkretnych terminów może być frustrujący, ponieważ odpowiedź często sprowadza się do zalecenia odczekania około czterech tygodni. I nawet taki termin nie jest uniwersalną granicą potwierdzoną badaniami, lecz zachowawczym czasem pozwalającym na wygojenie skóry i ocenę pełnego efektu. Brak dowodów na osłabienie efektu nie daje pewności, że takie ryzyko nie istnieje.

Najbezpieczniej więc wykonywać zabiegi wykorzystujące energię, ciepło, intensywny ucisk lub kontrolowane uszkodzenie skóry przed mezobotoksem. Jeśli powodują obrzęk, stan zapalny albo naruszają ciągłość skóry, toksynę podaje się dopiero po wygojeniu. Mezobotoks staje się wtedy ostatnim etapem zaplanowanej sekwencji.

Ewa Kusiba-Foryt

Lekarka medycyny estetycznej, stomatolożka, właścicielka gabinetu Estetyczne Rewolucje. Ukończyła studia podyplomowe z medycyny estetycznej i rozwijała swoje umiejętności, szkoląc się w kraju i za granicą (m.in. w USA). Ma certyfikat The American Academy of Aesthetic Medicine. W swojej praktyce koncentruje się na naturalnych i subtelnych rezultatach, opartych na precyzyjnej kwalifikacji oraz indywidualnym planowaniu terapii.